است ، كه بعضى از بندگان خود را كه مىخواهد از آن موهبت برخوردار مىسازد . شاهد اين مدعا آيه بعدى است كه در آن هم سخن از موهبتهاى مادى است و هم از موهبتهاى معنوى و نيز آيه قبلى است كه در باره نازل كردن كتاب و ميزان سخن گفته است . * ( « مَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ الآخِرَةِ نَزِدْ لَه فِي حَرْثِه . . . » ) * كلمه « حرث » به معناى زراعت است ، و مراد از زراعت آخرت ، نتيجه اعمال است كه روز قيامت به آدمى عايد مىشود ، و به عنوان استعاره آن را زراعت آخرت ناميده ، مثل اينكه اعمال صالحه بذرى است كه مىكارند تا در پائيز آخرت آن را درو كنند . و مراد از اينكه مىفرمايد « هر كس زراعت آخرت را بخواهد زراعتش را زياد مىكنيم » اين است كه ما ثواب او را چند برابر مىسازيم هم چنان كه در جاى ديگر فرموده : « مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَه عَشْرُ أَمْثالِها » « 1 » و نيز فرموده « وَاللَّه يُضاعِفُ لِمَنْ يَشاءُ » « 2 » . * ( « وَمَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيا نُؤْتِه مِنْها وَما لَه فِي الآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ » ) * - يعنى : و كسى كه تنها نتائج دنيايى را در نظر دارد ، و براى به دست آوردن آن مىكوشد ، و مىخواهد كه نتيجه عملش در دنيا عايدش شود ، نه در آخرت ، ما آن نتيجه دنيايى را به او مىدهيم ، و ديگر در آخرت بهره اى ندارد . و اگر اين معنا را تعبير كرده به اراده حرث ، براى اين بوده كه اشاره كرده باشد به اينكه صرف اراده در به دست آوردن نتايج دنيا و آخرت كافى نيست بلكه اراده عمل هم مىخواهد ، هم چنان كه در جاى ديگر نيز فرموده : « وَأَنْ لَيْسَ لِلإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى » « 3 » . در جمله قبلى به وضوح مىفرمود « كسى كه زراعت آخرت را مىخواهد آن زراعت را با زيادتى به او مىدهيم » ولى در اين جمله مطلب را مبهم و گنگ آورده مىفرمايد و كسى كه زراعت دنيا را بخواهد از آن به او مىدهيم ( نه همه آن را ) و اين اشاره است به اينكه زمام امر بسته به مشيت خدا است ، چه بسا مىشود كه از دنيا بسيار مىدهد ، و چه بسا مىشود كه كم مىدهد ، هم چنان كه در جاى ديگر فرموده : « مَنْ كانَ يُرِيدُ الْعاجِلَةَ عَجَّلْنا لَه فِيها ما نَشاءُ لِمَنْ نُرِيدُ » « 4 » .

--> ( 1 ) هر كس عمل نيكى كند ده برابر مثل آن دارد . سوره انعام ، آيه 160 . ( 2 ) خدا براى هر كس بخواهد چند برابر مىكند . سوره بقره ، آيه 261 . ( 3 ) سوره نجم ، آيه 39 . ( 4 ) هر كس دنياى نقد و عاجل را بخواهد ما نيز در دادن نتيجه عملش عجله مىكنيم ، و هر چه بخواهيم و به هر كس بخواهيم چيزى مىدهيم . سوره اسرى ، آيه 18 .